TẢ PHÌN ĐÓN XUÂN TRONG MÂY

Chúng tôi đến Tả Phìn vào những ngày đông giáp Tết Ất Mùi trong cái rét cắt da cắt thịt. Cách thị trấn Sa Pa (Lào Cai) về phía Tây Bắc khoảng hơn 10km, con đường dẫn vào xã Tả Phìn được chắn bởi một chiếc barie và có người thu phí. Khi chúng tôi xuất trình công lệnh công tác, người gác chắn vui vẻ “cho qua” và không quên chúc chúng tôi có chuyến hành trình nhiều niềm vui, khám phá nhiều điều mới mẻ về điểm du lịch hấp dẫn của bất kỳ du khách nào trong tour du lịch Sa Pa.

Giữa cái rét khoảng 5 độ C, con đường nhỏ rải bê tông, ngoằn ngoèo uốn lượn vào Tả Phìn qua những đèo dốc, ruộng nương được trùm lên một màu sương giăng dày đặc, trắng xóa. Những đám mây bồng bềnh, lững lờ trên những thửa ruộng bậc thang xếp từng lớp mịn màng như nối dài lên tận trời cao. Ẩn trong sương mờ hai bên đường, thấp thoáng những nông dân người Mông đang chăm sóc vườn địa lan, hay những vườn atiso xanh biếc chuẩn bị cho mùa thu hoạch dịp Tết Nguyên đán. Những phụ nữ địu con trên lưng bình thản đi về, gặp chúng tôi lại dơ tay vẫy, cười tươi; những bé gái đôi má ửng đỏ vì rét ngơ ngác nhìn theo khách lạ… Bác tài xế nói rằng “mùa này lên Tả Phìn là thế, tuy ẩm ướt, lép nhép, nhưng mới thực sự cảm nhận được cuộc sống, hơi thở của người dân nơi đây”.  

Nếu như thị trấn Sa Pa quyến rũ du khách với nhà thờ cổ trầm mặc, những khu phố “toàn tây” đông đúc, nhộn nhịp bán mua, những Thác Bạc, Cầu Mây, của chợ tình với đa số thanh niên mặc quần tây, dùng điện thoại xịn… thì Tả Phìn níu chân người bởi vẻ mộc mạc, chất phác của người Mông, Dao đỏ; của Tu viện cổ, tuy nổ nát, hoang phế do chiến tranh nhưng vẫn sừng sững giữa rừng, lưu giữ những nét kiến trúc và giá trị văn hóa độc đáo. Bên cạnh đó không thể không nhắc tới miếu thờ người có công khai khẩn lập nên Tả Phìn ngày nay. Nơi đây, vào mùa Xuân, người dân Tả Phìn lại tổ chức các nghi thức lễ hội để tưởng nhớ người xưa.

Tả Phìn ngày Tết còn hấp dẫn khách thập phương bằng “Tết Nhảy” của dân tộc Dao đỏ. Theo đó, bắt đầu từ ngày 28 Tết, đồng bào đã mổ lợn, gà, làm bánh nếp… rồi anh em họ hàng cùng nhau quây quần tại nhà trưởng họ, nâng chén rượu mừng Xuân, cầu chúc cho nhau một năm mới an lành, hạnh phúc, cũng như chuẩn bị cho việc tổ chức nghi lễ “Tết Nhảy”. “Tết Nhảy” được người Dao đỏ chuẩn bị kỹ lưỡng, luyện tập nhuần nhuyễn các điệu nhảy múa như múa cò “pẹ họ”, điệu nhảy mời thần linh ăn Tết hay những bài hát ca ngợi tổ tiên, tái hiện các sinh hoạt dệt vải, săn bắn… Đây là sinh hoạt văn hóa không thể thiếu trong những ngày đất trời “giao ban” trên núi cao Tả Phìn. 

Được biết, tận dụng sự ưu đãi của thiên nhiên, nghề trồng địa lan tại Tả Phìn đang trên đà phát triển mạnh mẽ, nhiều gia đình thu nhập trăm triệu mỗi năm. Mỗi chậu địa lan có giá trên thị trường từ 500.000 đồng - 5 triệu đồng, thậm chí hơn tùy số lượng hoa nở. Những ngày cận Tết, thương lái dưới xuôi sẽ lên thu mua rất nhộn nhịp. Du khách cũng tìm mua lan Tả Phìn đem về chơi Tết cho thỏa đam mê. Chúng tôi gặp bác Vàng A Chảo, 70 tuổi, khi bác đang chăm sóc cho vườn địa lan trước nhà. Bác Chảo cho biết, ngoài những hộ làm du lịch, kinh tế Tả Phìn chủ yếu dựa vào phong lan và cây atiso. Vợ chồng bác Vàng A Chảo năm nay trồng 400 chậu lan. Nếu thời tiết thuận lợi sẽ thu lãi cả trăm triệu đồng vào dịp Tết. Thế nhưng những ngày có tuyết rơi đợt đầu tháng 1 Dương lịch vừa qua, bác phải sơ tán lan xuống vùng thấp, làm lán che phủ cho số còn lại rất tốn kém, nên năm nay thu lãi chỉ khoảng 50 triệu đồng.

          Vợ chồng bác Vàng A Chảo sinh được 10 người con, 8 trai, 2 gái. Bác đã dựng vợ gả chồng cho cả 10 người và không phụ thuộc kinh tế vào đứa con nào cả. Ngoài trồng lan, bác còn làm ruộng, nuôi 3 con trâu, được dân làng yêu mến và học tập làm theo để phát triển kinh tế. Tết này, bác sẽ trang trí nhà cửa thật đẹp, mổ mấy con vịt, ngan để thết đãi con cháu, họ hàng. Bác Vàng A Chảo tâm sự: “Con cái có đứa kinh tế còn yếu, chưa bằng bố, thì mình tuyên truyền và dạy cho nó trồng phong lan để cho thu nhập. Bác theo Tin lành nên thường khuyên răn con cháu không được uống rượu say, đánh nhau gây mất đoàn kết, không nghe theo cái xấu, không trộm cắp và chăm lo làm kinh tế, thu vén cho gia đình. Bác mong mưa thuận gió hòa để phong lan Tả Phìn năm nay trúng mùa để bà con có cái Tết no đủ”.

          Để chống chọi với giá rét, trong mỗi ngôi nhà của đồng bào Tả Phìn đều có bếp lửa sưởi ấm. Anh Giàng A Của, Trưởng thôn Giang Tra dẫn chúng tôi về nhà và nhóm bếp. Trên gác bếp nhà anh treo lủng lẳng những thớ thịt lợn, gọi là thịt hun khói. Lợn “cắp nách” ở Tả Phìn chủ yếu “tự túc” thức ăn nên thịt thơm ngon, săn chắc. Thịt lợn gác bếp chính là món ăn không thể thiếu trong ngày Tết của bà con. Gia vị tẩm ướp cùng với vị khói bếp củi hun lâu ngày khiến miếng thịt trở nên đậm đà. Ngồi bên bếp lửa, nhấp chút rượu ngô ấm nóng, nhai thớ thịt lợn gác bếp dai ngọt, cả khách và chủ cùng ngây ngất với những câu chuyện nhân tình thế thái, chuyện của dân làng, chuyện sắm Tết. Ngày Tết cổ truyền, người dân tộc ở đây thường mời nhau đi uống rượu lần lượt từng nhà, khi nào đến hết nhà cuối cùng trong bản mới… hết Tết, do đó tửu lượng của bà con cũng rất đáng nể. Song theo anh Của, uống để vui, để chúc nhau những điều tốt đẹp chứ không dùng rượu để “diệt” nhau.

Anh Giàng A Của sẵn sàng tạo điều kiện cho chúng tôi ngủ lại qua đêm tại nhà, “không phải xuống phố” để hôm sau có thể đón bình minh Tả Phìn thật sớm. Người Tả Phìn vốn chân chất, mộc mạc. Thế nên dù giữa cảnh ồn ã của ngành công nghiệp không khói, khi Tả Phìn đón những du khách từ phía bên kia bán cầu về thăm, thì họ vẫn vậy – chân thành và nồng ấm. Anh Giàng A Của chia sẻ, điều khiến anh trăn trở chính là người Tả Phìn đa số thạo tiếng Kinh, một số nói được tiếng Anh nhưng lại không biết viết, biết đọc chính ngôn ngữ mẹ đẻ là tiếng Mông của mình. Anh nói, khi đồng bào biết làm du lịch, có nghĩa sự giao lưu đã được mở rộng với thế giới bên ngoài, vì thế ngoài tiếng Kinh, bà con rất cần được học cái chữ của mình để hiểu rõ hơn bản sắc của dân tộc để còn quảng bá với du khách…  

Cùng với người Mông, người Dao đỏ ở Tả Phìn đã biết làm du lịch “homestay” cùng với “đặc sản” là nghề dệt thổ cẩm và đặc biệt là tắm thảo dược. Người Dao đỏ được tổ tiên truyền lại cho nhiều bài thuốc quý chữa bệnh mà không ở đâu có được, nói như bà con thì “nó làm khỏe người lắm à”. Bài thuốc ngâm chân được kết tinh từ hàng chục loại thảo dược có tác dụng chữa trị bệnh nhức mỏi xương cốt, thấp khớp. Bài thuốc tắm giúp cơ thể thư giãn, thoải mái, làm tan biến mọi mệt mỏi khiến du khách không khỏi xuýt xoa và mong muốn được quay trở lại thưởng thức thêm nhiều lần nữa. Dịch vụ độc đáo này đã giúp đồng bào phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập, danh tiếng của Tả Phìn cũng theo đó lan tỏa muôn phương.  

Đi dọc các thôn của Tả Phìn, dễ dàng nhận thấy thấp thoáng bên những ngôi nhà của đồng bào bên sườn núi, những cây đào rừng đã chúm chím nụ giữa mùa đông giá rét, chờ nắng Xuân lên để cùng nhau nở bung khoe sắc. Những phụ nữ Mông, Dao đỏ ngồi bên bếp lửa với nụ cười rạng rỡ chào đón khách tới thăm; những em bé mà đỏ hây hây, cười khúc khích khi chúng tôi dơ máy ảnh lên chụp. Giữa màn sương giăng mờ mịt trên đỉnh núi cao, dường như Xuân đang gõ cửa từng nhà./.